De nieuwe Mediawet voor lokale publieke omroepen is een feit. Sinds 31 oktober 2026 is de wet van kracht en vanaf 1 januari 2028 moeten alle lokale omroepen werken volgens een nieuw stelsel. Met de komst van de VGA-norm verdwijnen de oude ICE-regels en krijgen lokale omroepen meer ruimte om hun programmering zelf in te vullen. Maar wat betekent dat voor de ouderwetse radiopiraat? Blijft er nog ruimte voor Nederlandstalige muziek, verzoekplaatjes en gezellige radiopraatjes? Of wordt radio maken steeds meer een kwestie van regels, beleidsplannen en verplichte lokale onderwerpen?
Een nieuwe toekomst voor lokale radio
De afgelopen jaren is er veel veranderd in het Nederlandse medialandschap. Lokale omroepen staan voor de uitdaging om hun positie te behouden in een tijd waarin steeds meer mensen nieuws en entertainment via internet, sociale media en streamingdiensten consumeren. De overheid wil daarom het lokale publieke omroepbestel opnieuw inrichten.
Met de nieuwe Mediawet wordt Nederland vanaf 1 januari 2028 verdeeld in tachtig lokale verzorgingsgebieden. Binnen ieder gebied kan één lokale publieke omroep worden aangewezen. Omroepen kunnen tussen 15 november en 31 december 2026 een aanvraag indienen om voor zo’n verzorgingsgebied als lokale publieke omroep te worden aangewezen. Niet alleen de indeling van de verzorgingsgebieden verandert, ook de regels voor de inhoud van de uitzendingen worden aangepast.
Een van de belangrijkste veranderingen is het verdwijnen van de bekende ICE-norm. Daarvoor in de plaats komt de VGA-norm: Verzorgingsgebiedgebonden Aanbod.
Van ICE naar VGA: wat verandert er precies?
Onder de oude ICE-norm moesten lokale publieke omroepen minimaal vijftig procent van hun zendtijd besteden aan informatie, cultuur en educatie, waarbij het aanbod in het bijzonder gericht moest zijn op het eigen verzorgingsgebied. De nieuwe VGA-norm is anders opgebouwd. Vanaf 2028 moet minimaal vijftig procent van het media-aanbod per programmakanaal betrekking hebben op het eigen verzorgingsgebied.
Daarbij kijkt het Commissariaat voor de Media naar de inhoudelijke verbinding met het gebied waarvoor de omroep uitzendt. Waar gaat het programma over? Vanuit welke invalshoek wordt het onderwerp behandeld? En is het daadwerkelijk interessant en relevant voor de inwoners van het verzorgingsgebied?
Een uitzending over landelijke politiek hoeft bijvoorbeeld niet automatisch buiten de norm te vallen. Wanneer de gevolgen van landelijke besluiten voor de eigen gemeente worden besproken en lokale inwoners of bestuurders daarbij aan het woord komen, kan zo’n programma wel degelijk meetellen. Het gaat dus niet alleen om het onderwerp zelf, maar vooral om de lokale invalshoek.
Wat betekent dit voor de ouderwetse zendpiraat?
Voor de traditionele zendpiraat verandert er juridisch gezien niet direct iets. De VGA-norm is namelijk bedoeld voor erkende lokale publieke omroepen die een wettelijke aanwijzing hebben. De hobbyist die vanuit een schuur, slaapkamer of eigen studio een radioprogramma maakt, valt niet onder deze norm.
Dat betekent echter niet dat de nieuwe wetgeving geen invloed kan hebben op de piratencultuur. De ouderwetse zendpiraat heeft immers een heel andere kijk op radio maken. Daar draait het vaak om muziek, gezelligheid, herkenbaarheid en contact met luisteraars. Een presentator die op vrijdagavond achter de microfoon kruipt, een stapel Nederlandstalige platen klaarlegt en vervolgens een paar uur gezellig radio maakt, heeft meestal geen uitgebreide redactionele planning nodig.
Juist die spontaniteit is voor veel luisteraars de aantrekkingskracht van piratenradio. Denk aan Nederlandstalige hits, geheime zenderklassiekers, verzoekplatenprogramma’s en gesprekken met luisteraars. Soms wordt er uitgebreid gesproken over het weekend, een plaatselijk evenement of gewoon over het dagelijkse leven. Het hoeft allemaal niet zo ingewikkeld te zijn. Maar precies dat soort radio kan voor een lokale publieke omroep straks een uitdaging worden.
Een verzoekplaatje draaien is straks niet voldoende
Een belangrijk voorbeeld is het traditionele verzoekplatenprogramma. Bij veel piratenzenders is dit al jarenlang een vast onderdeel van de programmering. Luisteraars sturen een berichtje, vragen een plaat aan en horen vervolgens hun favoriete nummer op de radio. Voor een lokale publieke omroep ligt dat vanaf 2028 anders. Volgens de uitleg van het Commissariaat voor de Media tellen verzoekplatenprogramma’s in principe niet mee voor de VGA-norm.
Er is wel een uitzondering mogelijk. Wanneer inwoners niet alleen een plaat aanvragen, maar ook daadwerkelijk inhoudelijk deelnemen aan het programma, kan het aanbod onder voorwaarden wel meetellen. Die deelname moet structureel zijn en een aanzienlijk deel van het programma beslaan. Een incidenteel gesprekje tussen twee platen is dus onvoldoende.
Dat geldt ook voor non-stopmuziek, hitlijsten en specialistische muziekprogramma’s die geen duidelijke inhoudelijke verbinding hebben met het eigen verzorgingsgebied. Zelfs het toevoegen van lokale jingles, stationcalls en herkenbare namen is niet voldoende. Het moet daadwerkelijk uit de inhoud van het programma blijken dat de uitzending voor het eigen gebied wordt gemaakt.
Kritiek vanuit de radiowereld: wordt muziekradio het kind van de rekening?
Niet iedereen is enthousiast over de nieuwe ontwikkelingen. Vanuit de lokale omroepwereld klinkt kritiek op de manier waarop het nieuwe mediastelsel wordt ingevoerd. Vooral radiomakers maken zich zorgen over de toekomst van hun medium. Radio is van oudsher een medium waarbij muziek een grote rol speelt. Veel lokale zenders hebben programma’s met Nederlandstalige muziek, oude hits, piratenmuziek, verzoekplaten en gespecialiseerde muziekgenres. Dat is precies waar een deel van het publiek voor afstemt.
Maar hoe moet een lokale omroep straks aan de VGA-norm voldoen wanneer een groot gedeelte van de programmering uit muziek bestaat? Die vraag werd ook tijdens de behandeling van de nieuwe Mediawet in de Eerste Kamer gesteld. CDA-senator Steenkamp wees erop dat radio in de praktijk veel muziek uitzendt en dat het voor sommige regio’s lastig kan zijn om voldoende streekgebonden programma’s te maken. In Limburg kan een omroep bijvoorbeeld gemakkelijker een groot gedeelte van de programmering vullen met Limburgse muziek. In andere delen van Nederland is dat een stuk ingewikkelder.
Ook werd tijdens het debat gewezen op Streekomroep De Bevelanden. Deze omroep had aangegeven te stoppen met de traditionele radio-uitzendingen vanwege de onzekerheid over de nieuwe norm. Minister Letschert gaf aan bereid te zijn om mee te denken over de praktische invulling, maar daarmee waren de vragen over de toepassing van de norm niet direct verdwenen.
De kritiek is begrijpelijk. Een radiostation kan niet zomaar de helft van zijn programmering vullen met interviews, gemeenteraadsverslagen en reportages. Daarvoor zijn voldoende medewerkers, vrijwilligers, tijd en financiële middelen nodig. Zeker bij kleinere omroepen kan dat een behoorlijke uitdaging worden.
Streekomroepen vrezen verlies van hun eigen identiteit
De kritiek beperkt zich niet tot de VGA-norm. Ook de vorming van tachtig streekomroepen uit de bestaande lokale omroepen zorgt voor discussie.
Verschillende lokale omroepen vrezen dat hun zelfstandigheid en herkenbaarheid verloren gaan wanneer meerdere organisaties moeten opgaan in één grotere streekomroep. Een kleine lokale omroep heeft vaak jarenlang een eigen publiek opgebouwd. De vrijwilligers kennen de inwoners, weten wat er speelt en hebben contacten met verenigingen, artiesten en organisaties in de omgeving.
Wanneer zo’n omroep onderdeel wordt van een grotere organisatie, bestaat de angst dat de aandacht voor kleinere dorpen en gemeenten afneemt. Ook de rol van vrijwilligers staat ter discussie. Veel radioprogramma’s worden gemaakt door enthousiaste mensen die dit naast hun gewone werk doen. Zij hebben niet altijd behoefte aan uitgebreide vergaderingen, redactionele richtlijnen of administratieve verplichtingen. Ze willen vooral radio maken.
Critici vrezen dat de professionalisering van lokale omroepen juist deze groep mensen kan ontmoedigen. Als vrijwilligers het gevoel krijgen dat hun hobby steeds meer op een reguliere baan begint te lijken, bestaat het risico dat zij afhaken. Daarmee dreigt waardevolle ervaring verloren te gaan.
De Bevelanden stopt met radio op FM en DAB+
Dat de zorgen niet alleen theoretisch zijn, blijkt uit de situatie bij Streekomroep De Bevelanden. Deze omroep maakte in oktober 2026 bekend vanaf 1 januari 2027 te stoppen met de radio-uitzendingen via FM en DAB+. Volgens directeur Roland Goovers kan de omroep met de huidige programmering, organisatie en beschikbare mensen en middelen niet garanderen aan de gestelde voorwaarden te voldoen.
De omroep wil zich voortaan sterker richten op online nieuws, video’s, podcasts en programma’s waarin beeld en geluid worden gecombineerd. Er blijft ruimte voor speciale luisterproducties, maar de traditionele radio-uitzendingen via FM en DAB+ verdwijnen. Dat is een opvallend signaal. Nog voordat het nieuwe stelsel op 1 januari 2028 volledig van kracht wordt, neemt een streekomroep al afscheid van de traditionele radio-uitzendingen.
Voor radioliefhebbers roept dat vragen op. Is dit een voorbode van wat er bij andere lokale omroepen gaat gebeuren? En hoeveel lokale radiostations zullen uiteindelijk besluiten dat het maken van radio niet meer haalbaar is?
Wordt de toekomst alleen nog maar online?
Een andere zorg is dat lokale omroepen steeds meer gaan inzetten op websites, sociale media, podcasts en videoproducties. Dat zijn belangrijke mediakanalen, maar ze vervangen niet automatisch de functie van traditionele radio.
Radio heeft namelijk een bijzondere eigenschap. Je kunt luisteren terwijl je aan het werk bent, onderweg bent in de auto of thuis bezig bent met andere dingen. Je hoeft niet voortdurend naar een scherm te kijken. Vooral oudere luisteraars en mensen die zijn opgegroeid met de lokale radio hebben vaak een sterke band met hun vertrouwde zender.
Het zou daarom jammer zijn wanneer FM en DAB+ steeds minder aandacht krijgen en lokale radio langzaam naar de achtergrond verdwijnt. De vraag is niet of online media belangrijk zijn geworden. Dat zijn ze zonder twijfel. De vraag is vooral waarom traditionele radio daarvoor moet wijken.
112 uur per week: een flinke verantwoordelijkheid
Het Commissariaat voor de Media gaat bij de beoordeling uit van het tijdvak tussen 07.00 en 23.00 uur. Dat komt neer op zestien uur per dag en 112 uur per week. Minimaal vijftig procent van het aanbod moet in het bijzonder gericht zijn op het eigen verzorgingsgebied. Dat betekent dat er per week minimaal 56 uur aan verzorgingsgebiedgebonden aanbod moet worden gerealiseerd.
Opvallend is dat het Commissariaat niet iedere afzonderlijke minuut beoordeelt. In principe wordt gekeken naar volledige uren en naar de invulling van het programma als geheel. Een uur waarin muziek, lokale informatie, interviews en gesprekken met inwoners worden gecombineerd, kan dus meetellen. Wel moet de lokale gerichtheid duidelijk herkenbaar zijn en mogen onderdelen zonder lokale relatie niet overheersen.
Dat biedt programmamakers enige vrijheid. Ze hoeven niet voortdurend tussen de muziek door een nieuwsbericht over de eigen gemeente te lezen. Het gaat om het totaalplaatje van het uur. Toch blijft het een flinke verantwoordelijkheid voor lokale omroepen, zeker wanneer ze met een beperkt aantal vrijwilligers werken.
Kunnen oude piratenprogramma’s een tweede leven krijgen?
Misschien ligt hier juist een mooie kans. Veel mensen die vroeger actief waren als zendpiraat hebben ontzettend veel ervaring met radiomaken. Ze weten hoe ze een luisteraar moeten boeien, kennen hun muziekcollectie door en door en hebben vaak een groot netwerk in de eigen omgeving.
Waarom zouden lokale publieke omroepen daar geen gebruik van maken? Een programma over de geschiedenis van de piratencultuur in de eigen regio kan bijvoorbeeld een duidelijke culturele en lokale functie hebben. Oud-zendpiraten kunnen worden geïnterviewd, oude verhalen kunnen worden opgehaald en er kan aandacht worden besteed aan lokale artiesten en evenementen.
Ook een Nederlandstalig muziekprogramma kan een lokale invalshoek krijgen. Denk aan interviews met streekartiesten, gesprekken over lokale muziekverenigingen, aandacht voor optredens in de omgeving en reportages over evenementen. Het betekent niet dat ieder muziekprogramma automatisch aan de VGA-norm voldoet. De lokale betrokkenheid moet daadwerkelijk uit de inhoud blijken. Maar muziek en lokale betrokkenheid kunnen wel degelijk samengaan.
Misschien kunnen lokale omroepen juist profiteren van de kennis en het enthousiasme van de mensen die jarenlang met piratenradio bezig zijn geweest.
Wordt radio maken straks alleen nog maar werk?
Dat is misschien wel de belangrijkste vraag. De nieuwe wetgeving vraagt van lokale publieke omroepen dat zij hun maatschappelijke en journalistieke functie serieus nemen. Dat is begrijpelijk, want een publieke omroep ontvangt publieke middelen en moet iets betekenen voor de gemeenschap.
Maar er moet ook ruimte blijven voor vrijwilligers, muziekliefhebbers en enthousiaste radiomakers die gewoon een leuk programma willen maken. Niet iedereen wil journalist worden. Niet iedereen heeft zin in vergaderingen, beleidsplannen en uitgebreide verantwoording. Sommige mensen willen gewoon achter de microfoon zitten, muziek draaien en contact hebben met luisteraars.
Wanneer die mensen het gevoel krijgen dat radio maken steeds ingewikkelder wordt, bestaat het risico dat ze afhaken. De uitdaging voor lokale omroepen wordt daarom om een goede balans te vinden tussen de wettelijke verplichtingen en het plezier in het maken van radio.
De echte piraten verdwijnen niet zomaar
Voor de traditionele zendpiraat blijft de nieuwe Mediawet grotendeels buiten beeld. De VGA-norm verplicht hem niet om lokale onderwerpen te behandelen en ook het draaien van Nederlandstalige muziek wordt door deze norm niet verboden. Wel blijft uitzenden via de FM-band zonder de vereiste vergunning een overtreding. De nieuwe Mediawet verandert daar niets aan.
Maar de piratencultuur is veel groter dan alleen een zender en een antenne. Het gaat om een manier van radio maken, een bepaalde muziekcultuur en vooral om mensen die plezier hebben in het medium. Misschien wordt het tijd dat lokale publieke omroepen die cultuur niet als ouderwets of achterhaald beschouwen, maar juist kijken wat ze ervan kunnen leren.
Een goede lokale radiozender hoeft niet uitsluitend uit nieuws en interviews te bestaan. Een vertrouwde presentator, een herkenbare stem, een mooi muziekprogramma en een luisteraar die zich betrokken voelt, kunnen minstens zo belangrijk zijn voor de band tussen een omroep en haar publiek.
Conclusie: laat radio vooral radio blijven
De nieuwe VGA-norm biedt lokale publieke omroepen ruimte om hun programmering op een eigen manier in te vullen, maar stelt tegelijkertijd duidelijke eisen aan de lokale gerichtheid van het aanbod. Vanaf 2028 zal iedere erkende lokale publieke omroep daar rekening mee moeten houden.
Voor de ouderwetse zendpiraat verandert er rechtstreeks weinig. Maar voor de lokale radio in het algemeen kan deze ontwikkeling wel degelijk gevolgen hebben. Het zou zonde zijn wanneer de nieuwe regels ervoor zorgen dat spontane radioprogramma’s, Nederlandstalige muziek en gezellige verzoekplatenprogramma’s langzaam uit het lokale radiolandschap verdwijnen.
Lokale radio mag best professioneel zijn, maar hoeft niet altijd bloedserieus te worden. Er moet ruimte blijven voor muziek, gezelligheid en de mensen die met plezier achter de microfoon zitten. Want als het plezier in radio maken verdwijnt, wat blijft er dan uiteindelijk nog over?
Verder lezen
Meer nieuws dat aansluit op dit verhaal.
Het belangrijkste nieuws uit Emmen in je mailbox
Ontvang iedere week het belangrijkste nieuws uit Emmen en omgeving. Gratis en overzichtelijk.
