Belastingdienst houdt toezicht op ANBI-publicatieplicht, maar exacte cijfers ontbreken
Lokale publieke omroepen met een ANBI-status moeten openheid geven over hun organisatie en financiën. Die transparantie is geen vrijblijvende keuze, maar een wettelijke voorwaarde voor de ANBI-status. Toch is nauwelijks bekend in hoeverre lokale omroepen aan die verplichting voldoen.
De Belastingdienst houdt toezicht op de ANBI-regels en kan ingrijpen wanneer een instelling niet aan de voorwaarden voldoet. Maar hoeveel lokale publieke omroepen de afgelopen jaren in gebreke zijn gebleven, hoe vaak daarop is gecontroleerd en of omroepen daardoor hun ANBI-status zijn kwijtgeraakt, kan de Belastingdienst niet afzonderlijk aangeven.
Toezicht via controles en signalen
De Belastingdienst controleert ANBI’s op verschillende manieren. Dat gebeurt onder meer via risicoanalyses, thematische onderzoeken en steekproeven. Ook meldingen van derden kunnen aanleiding zijn voor een onderzoek. Volgens de Belastingdienst bestaat het toezicht uit een combinatie van actieve controles en onderzoeken naar aanleiding van signalen. Signalen kunnen bijvoorbeeld afkomstig zijn van burgers, journalisten of andere organisaties.
De Belastingdienst maakt daarbij geen onderscheid tussen meldingen over verschillende typen ANBI’s. Individuele dossiers worden bovendien niet inhoudelijk openbaar gemaakt.
Eerst gelegenheid om tekortkoming te herstellen
Wanneer wordt vastgesteld dat een ANBI mogelijk niet aan de publicatieplicht voldoet, wordt eerst gekeken naar de aard en ernst van de tekortkoming. In veel gevallen krijgt de organisatie de gelegenheid om de ontbrekende informatie alsnog te publiceren of een ander gebrek te herstellen.
Een handhavingstraject begint doorgaans met de constatering van een mogelijke tekortkoming. Daarna kan de Belastingdienst contact opnemen met de instelling en aanvullende informatie opvragen. Vervolgens krijgt de organisatie, afhankelijk van de situatie, de mogelijkheid om het gebrek te herstellen.
De Belastingdienst beoordeelt daarna of de tekortkoming daadwerkelijk is opgelost. Wanneer een instelling niet aan de wettelijke ANBI-voorwaarden voldoet, kan uiteindelijk worden besloten de ANBI-status in te trekken. De precieze aanpak hangt volgens de Belastingdienst af van de feiten en omstandigheden van het individuele geval.
Geen cijfers over lokale omroepen
Opvallend is dat de Belastingdienst geen afzonderlijke cijfers beschikbaar heeft over lokale publieke omroepen. Zo is niet bekend hoeveel lokale publieke omroepen de afgelopen vijf jaar hun ANBI-status zijn kwijtgeraakt vanwege het niet naleven van de publicatieplicht. Ook cijfers over hoeveel ANBI’s van lokale publieke omroepen jaarlijks niet aan de publicatieplicht voldoen, zijn niet als afzonderlijke categorie beschikbaar. Hetzelfde geldt voor het jaarlijkse aantal controles dat specifiek gericht is op de ANBI-publicatieplicht.
De Belastingdienst houdt bovendien geen openbaar overzicht bij van welke typen ANBI’s het vaakst niet aan de publicatieplicht voldoen.
Transparantie belangrijk voor vertrouwen
Volgens de Belastingdienst is het wel degelijk zorgelijk wanneer ANBI’s niet aan de publicatieplicht voldoen. De verplichting is immers een wettelijk onderdeel van de ANBI-regeling. Door informatie over onder meer doelstellingen, activiteiten en financiën openbaar te maken, kunnen donateurs, begunstigden, toezichthouders en andere belanghebbenden zich een beeld vormen van de organisatie en de besteding van middelen.
Wanneer financiële informatie ontbreekt of moeilijk vindbaar is, wordt het volgens de Belastingdienst lastiger om een instelling te controleren en te beoordelen. Dat kan uiteindelijk gevolgen hebben voor het vertrouwen van het publiek, schrijft een woordvoerder van de Belastingdienst aan Emmen Actueel.
Risicogericht toezicht
De Belastingdienst zegt het toezicht op ANBI’s risicogericht in te richten. Signalen en waarnemingen kunnen aanleiding zijn om bepaalde thema’s of groepen instellingen nader te bekijken. Of de Belastingdienst naar aanleiding van de situatie bij lokale publieke omroepen extra aandacht aan deze sector besteedt of specifieke controles gaat uitvoeren, wil de dienst niet zeggen.
Daarmee blijft onduidelijk hoeveel lokale omroepen momenteel niet volledig aan de publicatieplicht voldoen en in hoeverre daar actief op wordt gecontroleerd.
Regels aanpassen is aan de politiek
De Belastingdienst ziet de wettelijke publicatieplicht als een belangrijk onderdeel van de ANBI-regeling, maar is niet verantwoordelijk voor het wijzigen van die regels. Volgens de Belastingdienst ligt de wettelijke inrichting van de ANBI-regeling bij de wetgever. De Belastingdienst voert de bestaande wet- en regelgeving uit en houdt toezicht op de naleving daarvan. Of de regels of het toezicht in de toekomst worden aangescherpt, is daarmee uiteindelijk een politieke keuze.
Transparantie als belangrijk aandachtspunt
De antwoorden van de Belastingdienst maken duidelijk dat ANBI’s wettelijk verplicht zijn transparant te zijn, maar dat er weinig specifieke openbare informatie beschikbaar is over de naleving binnen de sector van lokale publieke omroepen. De Belastingdienst kan ingrijpen wanneer een organisatie niet aan de voorwaarden voldoet en geeft een instelling in veel gevallen eerst de mogelijkheid om tekortkomingen te herstellen. Tegelijkertijd ontbreken concrete cijfers over het aantal overtredingen, controles en eventuele intrekkingen bij lokale publieke omroepen.
Voor organisaties die met publieke middelen en de ANBI-status werken, blijft daarmee één boodschap overeind: transparantie is niet alleen belangrijk voor het publiek, maar vormt ook een wettelijke voorwaarde voor het behouden van de ANBI-status.
Verder lezen
Meer nieuws dat aansluit op dit verhaal.
Ontdek meer van Emmen Actueel
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
