De gemeente Emmen zet steeds sterker in op het voorkomen van schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten. Hoewel scholen meer meldingen doen van ongeoorloofd verzuim, leidt dat niet automatisch tot meer handhaving. Integendeel: in de meeste gevallen wordt geprobeerd de problemen vroegtijdig op te lossen. Dat blijkt uit het jaarverslag Leerplicht en Doorstroompunt over schooljaar 2024-2025, dat het college van burgemeester en wethouders met de gemeenteraad heeft gedeeld.
Menso voert de leerplichttaken uit voor de gemeente Emmen en verzorgt daarnaast de Doorstroompunt-taken voor Emmen, Borger-Odoorn en Coevorden. De aanpak richt zich niet alleen op het naleven van de leerplicht, maar vooral op het voorkomen dat kinderen en jongeren uitvallen en daardoor minder kansen krijgen op een opleiding en werk.
Minder processen-verbaal
In schooljaar 2024-2025 waren er in Emmen in totaal 14.098 leerplichtige leerlingen. Van hen kregen 68 leerlingen te maken met een proces-verbaal. Dat zijn er minder dan in het voorgaande schooljaar. Volgens het college is dat een positieve ontwikkeling. Scholen melden weliswaar vaker ongeoorloofd verzuim, maar in veel gevallen kan met gesprekken en preventieve ondersteuning worden voorkomen dat de situatie verder uit de hand loopt. Daarbij wordt gekeken naar de oorzaak van het verzuim en naar mogelijke oplossingen.
Problemen thuis, persoonlijke omstandigheden of andere zorgen kunnen ervoor zorgen dat een leerling niet naar school gaat. Daarom proberen leerplichtambtenaren samen met ouders, leerlingen en scholen eerst de achterliggende problemen in beeld te krijgen. Pas wanneer ouders en leerlingen onvoldoende meewerken aan het beëindigen van het verzuim, kan handhavend worden opgetreden. In sommige gevallen wordt Halt ingeschakeld. De gemeente wil daarmee voorkomen dat jongeren onnodig uit beeld raken en uiteindelijk helemaal stoppen met hun opleiding.
148 jongeren niet ingeschreven bij een school
In hetzelfde schooljaar stonden 148 kinderen en jongeren niet ingeschreven bij een school. In de meeste gevallen was daarvoor een wettelijke vrijstelling afgegeven. Een klein deel bestond uit jongeren die in een asielzoekerscentrum verbleven en tijdelijk op een wachtlijst stonden voordat zij konden beginnen met nieuwkomersonderwijs. In totaal waren er 163 vrijstellingen van de leerplicht. Die kunnen om verschillende redenen worden verleend. Zo kan een kind door lichamelijke of psychische omstandigheden niet in staat zijn om onderwijs te volgen. Ook kunnen er andere wettelijke gronden zijn, bijvoorbeeld wanneer een leerling onderwijs in het buitenland volgt of op een andere manier voldoende onderwijs krijgt.
Een bijzondere categorie betreft ouders die bezwaar maken tegen de richting van alle scholen binnen redelijke afstand van hun woning. Voor deze zogenoemde richtingsbezwaren zijn de regels onlangs aangescherpt. De Hoge Raad deed hierover op 21 april 2026 uitspraak. Hierdoor wordt het moeilijker om op deze grond vrijstelling van de leerplicht te krijgen. Omdat openbaar onderwijs doorgaans aan de gestelde eisen voldoet, zal zo’n vrijstelling naar verwachting nog maar zelden worden toegekend.
De gemeenten Emmen, Borger-Odoorn en Coevorden werken daarom aan een zorgvuldige overgangsaanpak. Het recht op onderwijs en het vinden van een passende onderwijsplek staan daarbij centraal. Ouders en verzorgers die een kennisgeving hebben ingediend, worden benaderd. Waar nodig wordt samengewerkt met samenwerkingsverbanden voor het primair en voortgezet onderwijs.
Voortijdig schoolverlaten blijft een aandachtspunt
Naast de leerplicht kijkt het jaarverslag naar de resultaten van het Doorstroompunt in de regio Zuidoost-Drenthe. Daaronder vallen de gemeenten Emmen, Borger-Odoorn en Coevorden. Emmen is voor deze regionale samenwerking de contactgemeente. Het Doorstroompunt begeleidt jongeren die het onderwijs hebben verlaten zonder een startkwalificatie. Dat is minimaal een havo-diploma of een mbo-diploma op niveau 2. Het doel is om jongeren terug te begeleiden naar school, aan het werk te helpen of een combinatie van leren en werken mogelijk te maken.
Na een lichte daling in schooljaar 2023-2024 is het percentage voortijdig schoolverlaters in 2024-2025 weer iets gestegen. Vooral bij mbo-entreeopleidingen, op niveau 1, nam de uitval toe. Deze opleidingen zijn toegankelijk voor studenten die zonder hoge instroomeisen willen beginnen aan een mbo-opleiding. Juist bij deze groep spelen echter regelmatig meerdere problemen tegelijk. Denk aan taalachterstanden, financiële zorgen, psychische problemen of moeilijkheden in de thuissituatie. Daardoor lukt het niet iedere student om de opleiding vol te houden. Bij mbo niveau 2 was er juist sprake van een daling van het aantal uitvallers. Volgens het college heeft de preventieve aanpak daar mogelijk aan bijgedragen.
Problemen eerder in beeld
Om schooluitval te voorkomen, wordt steeds meer ingezet op begeleiding vanaf het begin van de schoolloopbaan. Studenten worden actief gevolgd en waar nodig vinden gesprekken plaats met hen en hun ouders of verzorgers. Ook is er extra aandacht voor jongeren die overstappen vanuit het voortgezet onderwijs of van de ene mbo-opleiding naar de andere. Het college ziet dat persoonlijke problemen nog altijd een belangrijke rol spelen bij jongeren die verzuimen of uitvallen. Tegelijkertijd komen deze problemen steeds vaker al in beeld voordat een jongere daadwerkelijk stopt met school.
Ook de gunstige arbeidsmarkt speelt een rol. Jongeren kunnen relatief gemakkelijk werk vinden, ook zonder diploma. Daardoor kan een baan op korte termijn aantrekkelijker lijken dan het afmaken van een opleiding. Op langere termijn kan het ontbreken van een startkwalificatie echter nadelig uitpakken, bijvoorbeeld wanneer er minder werk beschikbaar is. Daarom probeert het Doorstroompunt jongeren bewust te maken van het belang van een diploma en de kansen die dat biedt voor hun toekomst.
Meer begeleiding tot 27 jaar
Sinds 1 januari 2026 is de nieuwe wet Van School naar Duurzaam Werk van kracht. Deze wet moet de overgang van onderwijs naar werk verbeteren en jongeren die risico lopen op een afstand tot de arbeidsmarkt beter ondersteunen. Zo krijgen leerlingen en studenten aanvullende loopbaanbegeleiding tijdens hun opleiding en na het behalen van hun diploma. Daarnaast kunnen jongeren tot 27 jaar begeleiding ontvangen van het Doorstroompunt. Gemeenten, scholen en andere betrokken organisaties moeten hiervoor nauwer samenwerken binnen een gezamenlijk regionaal programma.
Volgens het college sluit deze nieuwe wet goed aan bij de manier waarop Menso al langer werkt. Leerplicht, Doorstroompunt en de Participatiewet worden in samenhang ingezet om te voorkomen dat kinderen, jongeren en jongvolwassenen tussen wal en schip vallen. De komende jaren moet blijken wat de nieuwe wet in de praktijk oplevert. In toekomstige jaarverslagen wil de gemeente Emmen de gemeenteraad verder informeren over de resultaten.
De boodschap uit het jaarverslag is duidelijk: niet alleen optreden wanneer een leerling verzuimt of uitvalt, maar vooral proberen problemen op tijd te herkennen en op te lossen. Zo wil de gemeente Emmen meer jongeren op school houden en hun kansen op een zelfstandige en duurzame toekomst vergroten.
Verder lezen
Meer nieuws dat aansluit op dit verhaal.
Het belangrijkste nieuws uit Emmen in je mailbox
Ontvang iedere week het belangrijkste nieuws uit Emmen en omgeving. Gratis en overzichtelijk.
