Na weken van brieven, juridische duiding, gesprekken en nieuwe zienswijzen heeft de NPO een conclusie getrokken: de samenwerking met Ongehoord Nederland (ON!) is volgens de organisatie duurzaam ontwricht. De NPO ziet daarom geen andere mogelijkheid meer dan de minister te verzoeken de voorlopige erkenning van ON! in te trekken. Een besluit waar duidelijk niet lichtzinnig toe is gekomen.
Eerst was er vooral een juridische vraag
Op 24 augustus 2026 liet de NPO de minister al weten dat op dat moment nog niet vaststond of er voldoende juridische grondslag was om een verzoek tot intrekking van de erkenning te doen. Wel was volgens de NPO duidelijk dat het handelen van ON! grote problemen had veroorzaakt in de samenwerking tussen de verschillende omroepen. En die samenwerking is belangrijk voor het functioneren van de landelijke publieke mediadienst.
De minister kwam vervolgens met een nadere uitleg over het juridische kader van de Mediawet en het besluit van de staatssecretaris uit 2023. Daarmee kreeg de NPO meer duidelijkheid over de vraag: wat mag de NPO wel en wat mag zij vooral niet?
De NPO is geen programmarechter
Een belangrijk punt daarbij is dat de NPO niet zomaar programma’s van ON! inhoudelijk mag beoordelen op basis van de Code Journalistiek Handelen. De NPO gaat dus niet bepalen welke uitzending goed, fout, smaakvol of tenenkrommend is. Toch speelt de Code volgens de NPO wel degelijk een rol. De Code is namelijk een vorm van zelfbinding binnen de publieke omroep. Wanneer een omroep de afspraken daaruit structureel niet naleeft, kan dat gevolgen hebben voor het onderlinge vertrouwen en daarmee voor de samenwerking tussen de omroepen.
Oftewel: de NPO zegt niet ‘wij vinden jullie programma’s niet leuk’, maar wel: ‘samenwerken wordt behoorlijk lastig als we het niet eens kunnen worden over de basisregels.’ De minister vroeg de NPO daarom specifiek te beoordelen hoe het staat met de samenwerkingsbereidheid van ON! en of daar inmiddels sprake is van een onoverbrugbaar knelpunt.
Dertien publicaties en nog wat extra zorgen
De NPO verwees in haar brief van 24 augustus al naar dertien publicaties van de Ombudsman van de publieke omroep. Deze publicaties, allemaal van na 2023, zouden volgens de NPO wijzen op voortdurende schendingen van de Code Journalistiek Handelen. Daar bleef het vervolgens niet bij.
De Ombudsman publiceerde daarna nog over schendingen in een uitzending van Ongehoord Nieuws. Daarnaast liet de Ombudsman weten veel klachten te hebben ontvangen over een aflevering van een YouTube-serie van ON!, waarin wordt gesproken over de opvattingen van Adolf Hitler. De NPO benadrukt opnieuw dat zij daarmee geen inhoudelijk oordeel over de programmering wil vellen.
Maar het grote aantal incidenten en publicaties leidt volgens de NPO wel tot een ander oordeel: er is sprake van een structureel probleem. En dat structurele karakter heeft volgens de organisatie rechtstreeks gevolgen voor de bereidheid en mogelijkheid om samen te werken.
De andere omroepen zijn er klaar mee
Alsof één dossier nog niet dik genoeg was, ontving de NPO ook een tweede brief van de ledenomroepen. De boodschap daarin is duidelijk: voor de overige omroepen is een grens bereikt. Zij zien geen basis meer voor bestuurlijke samenwerking met ON!, ook niet binnen het College van Omroepen. Dat vinden zij extra zorgelijk omdat de publieke omroep de komende jaren juist intensief zal moeten samenwerken aan het toekomstige bestel.
Volgens de ledenomroepen heeft ON! tijdens recente gesprekken, onder meer naar aanleiding van de reacties op het Evaluatierapport, onvoldoende overtuigend gereageerd op fundamentele kritiek. Ook het vertrouwen dat er daadwerkelijk een wezenlijke verandering in houding en handelen zou komen, is volgens hen niet teruggekeerd.
Het patroon weegt zwaar
De ledenomroepen zien volgens de NPO inmiddels een duidelijk patroon. Fundamentele verschillen over journalistieke en professionele normen blijven bestaan. Pogingen om die verschillen te overbruggen hebben volgens hen onvoldoende resultaat gehad. En juist die normen zijn volgens de omroepen essentieel voor iets wat in iedere samenwerking nogal handig is: onderling vertrouwen. Zonder dat vertrouwen wordt gezamenlijk besturen al snel een ingewikkelde exercitie. De NPO neemt het standpunt van de ledenomroepen mee in haar beoordeling en komt vervolgens tot een stevige conclusie.
‘Onvoldoende bereidheid tot samenwerking’
Volgens de NPO kan zij, gezien het structurele karakter van de schendingen van de Code, niet anders concluderen dan dat ON! onvoldoende uitvoering geeft aan de vereiste samenwerkingsbereidheid. Daar komt het unanieme standpunt van de overige ledenomroepen bij. Na alle pogingen die inmiddels zijn gedaan om de situatie te verbeteren, ziet de NPO geen reële mogelijkheid meer om de samenwerking alsnog vlot te trekken.
Het oordeel luidt dan ook: er is sprake van een onoverbrugbaar knelpunt. En nog een overleg, gesprek of poging om elkaar beter te begrijpen lijkt volgens de NPO niet langer zinvol.
Pluriformiteit blijft belangrijk
Toch wil de NPO nadrukkelijk benadrukken dat zij de toegevoegde waarde van ON! voor de pluriformiteit van de publieke omroep erkent. Dat is een belangrijk onderdeel van de afweging volgens de NPO. De publieke omroep moet ruimte bieden aan verschillende geluiden en perspectieven. Pluriformiteit en vrijheid van meningsuiting zijn volgens de NPO van wezenlijk belang. Maar daar staat iets tegenover. Die pluriformiteit mag volgens de NPO niet ten koste gaan van de kwaliteit en het functioneren van de landelijke publieke mediadienst als geheel. Kort gezegd: verschillende geluiden zijn welkom, maar samenwerken moet wel mogelijk blijven.
En dus gaat het verzoek naar de minister
Alles afwegend zegt de NPO nu geen andere mogelijkheid meer te zien dan de minister te verzoeken de voorlopige erkenning van Ongehoord Nederland in te trekken. Het verzoek is vandaag met de minister gedeeld. Ook de omroepen zijn inmiddels geïnformeerd. Daarmee is de bal nu bij de minister beland. De NPO heeft haar conclusie in ieder geval getrokken: de samenwerking is volgens haar duurzaam ontwricht en verdere pogingen om die samenwerking te herstellen zijn niet langer zinvol.
Een opmerkelijke ontwikkeling in het publieke bestel, waarin pluriformiteit en vrijheid van meningsuiting belangrijk zijn, maar waarin uiteindelijk ook geldt dat je met elkaar moet kunnen besturen. Als de samenwerking zelfs na dertien publicaties, meerdere gesprekken, evaluaties, zienswijzen en een flinke stapel brieven nog altijd muurvast zit, lijkt de vergadertafel voorlopig wel leeggeschoven.
Verder lezen
Meer nieuws dat aansluit op dit verhaal.
Ontdek meer van Emmen Actueel
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
